Tram Türlerinin Karşılaştırılması ve Baskıya Etkilerinin İncelenmesi -3

Matbaaturk.org, özgür ansiklopedi

Matbaa > Baskı Öncesi

Konu başlıkları 1 TRAM KULLANIMI 1.1 Tram Seçimi ve Önemi 1.2 Baskı Sistemlerine Göre Tram Seçimi 1.3 Yüksek baskıda tram kullanımı 1.4 Düz baskıda tram kullanımı 1.5 Çukur baskıda tram kullanımı 1.6 İpek baskıda tram kullanımı 2 Baskı Altı Malzemelerine Göre Tram Seçimi 2.1 Kağıtlar ve tram kullanımı 2.2 Kağıt olmayan malzemeler ile tram kullanımı 3 EK 1: PHOTOSHOP'DA HALFTONİNG 4 EK 2: FREEHAND'DA HALFTONİNG

[değiştir] TRAM KULLANIMI

Tramlama gelişigüzel yapılan bir işlem değildir. Bu yüzden tramlar kullanılmadan önce işin özellikleri, baskı sistemi ve baskı altı malzemeside göz önüne alınarak seçilirler. Tram seçerken ve kullanırken uyulması gereken bazı ilkeler ve kurallar vardır. Eğer bu kurallara uyulmazsa yapılan iş eksik ve hatalı olacaktır.

Bu konu başlığı altında önce tram seçimi ve öneminden bahsedilecek, daha sonra baskı sistemine ve baskı altı malzemesine göre tram seçimi konulan ele alınacaktır.

[değiştir] Tram Seçimi ve Önemi

Tram seçimi basılacak işin düzgün olması ve kaliteli bir baskı yapılabilmesi için çok önemlidir. Bu yüzden tram seçimine etkileyen faktörler iyi bilinmeli ve uygulanmalıdır. Kullanılacak tramın seçimini etkileyen bu faktörler; baskı sisteminin yapısı, baskı kalıbının özellikleri, basılacak işin özelliği, baskı altı malzemesinin yapısı, baskı makinesinin ve mürekkebinin teknik özellikleri gibi sıraîanıbilir. Bu faktörlerden iki tanesi çok önemlidir. Bunlar, baskı altı malzemesine göre tram seçimi ve baskı sistemine (basla kalıbının yapışma) göre tram seçimidir. Baskı altı malzemesine göre tram seçimi ve baskı sistemine göre tram seçimi birbirinden bağımsız değildir ve birbirlerini etkilerler. Bu yüzden bu iki konunun tam ayrımım yapmak mümkün değildir. (32, 33, 34, 35, 36) Şimdide sırası ile önce, baskı sistemine göre tram seçimi daha sonrada, baskı altı malzemesine göre tram seçimi konularını inceleyelim.

[değiştir] Baskı Sistemlerine Göre Tram Seçimi

Matbaacılıkta bir orjinalin basılarak çoğaltılmasını amaçlayan sisteme baskı sistemi adı verilir. Günümüzde çeşitli alanlara hizmet eden birçok baskı sistemi mevcuttur. Bu baskı sistemlerini kalıp yapılarına göre dört gruba ayırarak sınıflandırabiliriz. Bunlar; Tipo Baskı Sistemi - Yüksek Baskı Kalıbı kullanır, Ofset Baskı Sistemi - Düz Baskı Kalıbı kullanır, Tifturuk Baskı Sistemi - Çukur Baskı Kalıbı kullanır, Serigrafi Baskı Sistemi - İpek Baskı Kalıbı kullanır. Yukarıda sıralamış olduğumuz baskı sistemlerinin her birinin kendine özgü özellikleri ve kullanım alanları vardır. Tram kullanımı da her baskı sistemi için farklılıklar gösterir. Aşağıda baskı sistemleri tek tek verilmiş ve bu baskı sistemlerinde tram kullanımı incelenmiştir.

[değiştir] Yüksek baskıda tram kullanımı

Yüksek baskı sisteminde, baskı altı malzemesine (kâğıda) baskı yapan kalıp yüzeyi, baskı yapmayan boş bölümlere oranla daha yüksektir. Yüksek baskı sisteminde, kalıp olarak kullanılabilen el dizgi, makine dizgi, çinko klişe ve fotopolimer klişelerin baskı yapan ve yapmayan kısımları arasındaki yükseklik farkından dolayı sisteme yüksek baskı sistemi adı verilmiştir. Tipo baskı (yüksek baskı) sisteminde şekiller, fotoğraflar ve gerektiğinde yazılar kağıda çinko, alüminyum, bakır, plastik yada lastik kalıpların aracılığı ile aktarılır. Bu kalıplara İdişe denir. Bu özdekler üzerinde oluşturulan çıkıntılar merdanelerden boyayı alır ve basınç altında kağıda (baskı altı malzemesi) aktarır (4). Klişeler mürekkebi çıkıntı halindeki noktacıklarla kağıda basıyorlarsa bu klişelere ototipi kilse, mürekkebi çıkıntı halinde çizgilerle basıyorlarsa bunlara da tire klişe denir. Tire klişeler elle çizilmiş resim ve desenlerin noktasız olarak çizgiler ve zeminler halinde kağıda yansıtılmasıdır. Ototipi klişe ise daha çok fotoğraflardan (yarım ton) denen gölgeli resimlerden tram kullanmak yolu ile oluşturulan klişelerdir. Tipo baskıda 20'lik tram ile 100'lik tram arasında tramlanmış ototipi klişeler oluşturmak mümkündür. Sonuç olarak Tipo baskıda seçilebilecek tramın etkilendiği iki önemli unsur göz önüne alınarak seçim yapılmalıdır. Bu unsurlar baskı altı malzemesinin yapısı ve kilşenin oluşturulabileceği malzemenin (alüminyum, çinko, plastik, bakır) yani kalıbın özellikleridir.

[değiştir] Düz baskıda tram kullanımı

Suyun mürekkebi itmesi esasına dayalı olarak çalışır. Orijinalden çekilen filmin görüntüsü, ışığa hassas ofset plakasına aktarılarak, kalıp hazırlanır. Kalıp yüzeyindeki basan ve basmayan bölümler aynı yükseklikte olduğu için, bu baskı sistemine Düz Baskı denmektedir. Düz baskı makinelerinde 3 kazan mevcuttur : Kalıp Kazam, Kauçuk Kazam, Baskı Kazam. Düz baskıda kalıp kazanındaki şekiller, kauçuk kazana geçer ve basılacak kâğıt, kauçuk kazan ile baskı kazam arasından geçerken baskıyı alır. Düz baskıda, kâğıt arkasında forsa izi görülmez. Ofset noktalarının tüm alam aynı koyuluktadır. Nokta kenarları biraz zayıf ve hafif tırtıllıdır. Ofset baskı her türlü kağıda baskı yapabilecek niteliklere sahip bir baskı sistemidir. Web ofsetler bobin kağıdı, tabaka ofsetler tabaka kağıt kullanır. Ofset kalıba alınabilen tüm tram noktacıkları kağıda baskı yapabilir. Ancak, baskıyı yaptığımız noktayı tutacak niteliklerde olmalıdır. Sonuç olarak Ofset baskı kalıplan her türlü tram noktasım baskı altı malzemesine transfer edebilir. Önemli olan transfer edilen bu tram noktalarının baskı altı malzemesinde kalıcı olmalarım yani düzgün görünmelerini sağlamaktır. Bu yüzden Ofset baskıda baskı altı malzemesine (genelde kağıt) göre tram seçerken çok dikkatli olunmalıdır. Baskı altı malzemesine göre tram seçimi konusu ilerleyen sayfalardaki aym başlıklı konuda incelenecektir.

[değiştir] Çukur baskıda tram kullanımı

Yüksek baskının tam aksine basılacak kalıp çukurdur. Boya (Mürekkep) çukurlara dolar. Fazla boya rakle ile sıyrılır ve baskı yapılır. Çeşitli tifdruk baskı sistemlerinin resim baskı görüntüleri değişiktir. Hepsinin ortak özelliği ise yazıları tırtıllı basmalarıdır. Bunun başlıca nedeni yazılar için tram kullanmak zorunda olmalarıdır. Yazılar için tram kullanılmayan tek tifdruk silindiri elle kazman silindirlerdir. Yazılar için tram kullanma zorunluluğunun nedeni, çukurlara dolan boyanın nokta sınırlarını teşkil eden çizgiler tarafından tutulması yani boyanın akmasının önlenmesidir.
Tifdruk tramını, ofset ve tipoda kullanılan tramlardan tamamen ayırmak gerekir. Çünkü tifdruk tramı, yanm tonları noktalara çevirmek için kullanılmaz. Yalnızca raklenin boyayı sıyırması için zemin teşkil eder. Normal işler ve çok renkli resim baskılan için kare noktalı tram tercih edilir. Tifdruk Baskıda kullanılan çeşitli tramlama sistemleri vardır. Bunlardan bazıları aşağıda verilmiştir.

• Derinliği Değişik Tramlama Sistemi: Bu sistem klasik sistem olarak bilinir. Pigment kağıdına önce tramı, sonra yanm ton pozitif montajı kopya edip, bunu silindire aktararak asitle yedirme işlemidir. Burada tramlar, yüzey itiban ile aynı büyüklüktedir. Ancak, resim tonları değişik derinlikteki noktaların aldığı boya miktarları ile sağlanabilir.
• Otoiipi Tifdruk Tramlama Sistemi: Renle ayırımı yapılmış olan yarım ton negatifler özeî, magenta veya gri tifdruk kontakt tramı ile tramlanır. Tramlanan pozitif lith filmde değişik büyüklükte noktalar oluşur. Fakat noktalann çevrelerinde, raklenin boyayı sıyırması için gerekli olan çizgiler bulunur. Bu çizgiler tramlı pozitif, lith filmde şeffaf biçimdedir. Oto tipi tifdruktaki noktalann hiçbiri birbiri ile temas halinde değildir. Her nokta bağımsız olarak bulunur. Tramlı lith film emaye sıvanmış silindire sarılır. Pozîandırma makinelerine bağlanan silindir pozlandınlır. Silindir, pozlandırma süresince ekseni etrafında, belirli bir hızla döner. Dönerken de ince bir aralıktan ışık alır. Pozlandırma işlemi tamamlandıktan sonra, banyo makinesine

takılan silindir, su ve alkol karışımı ile otomatik olarak banyo edilir. Banyo işlemi bitince, hava üfleyiciler vasıtasıyla kurutulan silindir banyo makinesinden çıkarılır.

• ACIGRAF Tramlama Sistemi: ACIGRAF firması tarafından geliştirilen sistemde, renk ayırımı yapılmış olan yarım ton negatifler poligron respi tramla tramlanarak tramlı pozitifler elde edilir. Bu tramın özelliği, esas tram noktalarının arasında daha küçük, yardımcı tram noktalarının bulunmasıdır. Tramlı pozitif resim montajı Ballard bakır tabakalı silindire sarılıp pozlandırma yapılır. Pozlandırma yapılacak olan silindir üzerine emaye, püskürtülerek sürülür. Emaye püskürtme (sprey) işlemi makinede dönen silindir üzerinde yapılır. Pozlandırma için yalnız ksenon ışık kullanılır. Tramlama işleminde klişe veya ofset kalıbında olduğu gibi değişik büyüklükteki noktalar silindire aktarılmış olur. Silindirde poz veren kısımlar sertleşir. Diğer yerler silindir banyosu ile boşaltılır. Kullanılan emaye organik kolloit veya bikromat bulunmadığı için sıcaklıktan etkilenmez. İndirme işlemi sonunda, silindir yıkanır, emaye sökülür.

Sonuç olarak Tifturuk baskıda kullanılan tramları iki ana gruba ayırabiliriz. Birinci grup tramlar yukandada aktarıldığı gibi gri tonların noktalara ayrılması için kullanılmazlar, ikinci grubu oluşturan tramlar ise bildiğimiz diğer baskı sistemlerindede kullanılan tramlardır. Tifturuk baskı sisternide tram seçiminde baskı altı malzemesinden (gazete kağıdı gibi) etkilenir. Seçim baskı altı malzemesi göz önünde bulundurularak yapılmalıdır.

[değiştir] İpek baskıda tram kullanımı

Bu sisteme elek baskı yada serigrafı baskı da denir. Bu sisteme elek baskı denilmesinin sebebi baskı kalıbı olarak sentetik veya ipek bez kullanılmasıdır. Bu bez, iplikleri arasında ince deliklere sahiptir. Elek üstündeki boya, lastik bir rakle ile bastırılarak sıyrıldığı zaman, deliklerinden geçer ve alttaki kâğıda baskı yapar. Serigrafide öncelikle elek bir çerçeveye gerilir. Ön ve arka yüzüne özel bir solüsyon sürülür. Kuruduktan sonra, tramlı pozitif film yerleştirilir ve vakum altında pozlandınlır. Pozlanan bölgeler sert, pozlanmayan kısımlar yumuşaktır. Daha sonra tazyikli su ile banyo yapılarak elek yüzeyinden ayrılır. Böylece basması, yani boyanın geçmesi gereken saha boşalmış olur. Elek üzerinde, gerekiyorsa düzeltme yapılır. Sonra sertleştirme banyosundan geçen veya özel lakla kapatılan kalıp baskıya hazır duruma gelir. Elek baskıda, kalın bir boya tabakası dikkati çeker. Diğer baskı sistemlerinde 3 mikron kalınlığında olan boya tabakası elek baskıda ortalama 20-30 mikron kalınlıktadır. Serigrafı ile kâğıdın dışında mukavva, cam, tahta, fiberglas gibi malzemelere, aynca 3 boyutlu hemen her cins materyale baskı yapılabilir. Serigrafı tramlı baskı sınırları çalışmaları henüz bitmemiştir. Ama günümüzde yeni bir standart belirlenene kadar olmak kaydı ile 16572 DİN normunda bir tram noktası sının gösterilmiştir. Bir süreliğine getirilen bu normun, nokta büyüklükleri basılacak malzemenin yüzeyin bağlıdır. Bilindiği gibi serigrafide çok çeşitli malzeme yüzeylerine baskı yapılmaktadır. Bu malzeme çeşitlerine nokta büyüklüğü seçilebilmesi için aşağıdaki özelliklerin göz önüne alınması gerekir. Bunlar:

• Malzeme yüzeyinin özelliği (parlak, mat, engebeli, emici, emici olmayan)
• Basılacak boyut büyüklüğü, hangi uzaklıktan görüneceği
• Trikroffii mürekkebin vizkositesi, pigment büyüklüğü, kuruma özellikleri
• Renklerin yansıma güçleri ve ışığa dayamklılıklan
• Basla makinesinin baskı hızı
• 54'lük tram noktasından ince tramlar serigrafi baskıya uygun olmayan tiplerdir. Bu incelikten sonra Ofset. Tifturuk ve diğer sanatsal baskılara mahsus tram değerleri olarak kullanılır. Genelde basla şablonlarının iplik açılan, kare boşlukları incelikleri uygun olmadığından daha çok ve uygun olan 24'İük tram noktası kullanılır. Serigrafide tram noktası problemsiz kullanılma özelliklerine göre üç sınıfa ayrılır.

1. 8-24 'lük tram : Orta ve kaba tramlar
2. 28-34'lük tram : İnce tramlar
3. 36-54'lük tram : Çok ince ve hassas tmrrûdj

Tramlı serigrafi baskı konulannda mümkün olduğu kadar kaim tram çeşitleri kullanılmamalıdır. Çünkü büyük noktanın basım neticesinde ara tonlar sıhhatli oluşacak ve detayda mevcut olan kontrastlık çıkacaktır. 48'lik tram üstündeki ince nokta paletinde de tabii ki serigrafi ile teknik olarak basmak mümkündür. Ara ve yeterli tonların elde edilebileceğini söylemek mümkün değildir (5).

[değiştir] Baskı Altı Malzemelerine Göre Tram Seçimi

Baskı altı malzemeleri, matbaacılıkta üzerine baskı yapılan materyallerdir. Kağıt, karton, teneke, plastik, lastik, tahta gibi baskı yapılabüinecek düzgünlükte olan yüzeylerdir. Bu baskı altı malzemeleri üzerine çeşitli baskı sistemlerinden biri kullanılarak baskı yapılır. Burada baskı atlar malzemelerini iki ana gruba ayırarak incelemeye çalışacağız. Bunlar kağıt malzemeler ve kağıt olmayan malzemelerdir. Bu baskı altı malzemelerini tek tek inceleyecek, daha sonra bu malzemelerle tram kullanımının kurallarından bahsedilecektir.

[değiştir] Kağıtlar ve tram kullanımı

Kağıt (baskı kağıdı), üzerine baskı yapılabilecek düzgünlükte olan ve ham maddesi odun, saman, paçavra gibi bitkisel maddeler olan bir baskı altı malzemesidir. Kağıtlar en çok üretilen ve tüketilen baskı altı malzemeleridir. Kağıtlar çeşitli kategorilere göre sınıflandırılabilir.

• Saman kağıdı olarak bilinen 2. ve 3. hamur kağıtlara en fazla 44'lük tram ile tramlanmış film,
• 1. hamur kağıt için en fazla 60'lık tram,
• kuşe kağıtlar için ise 60'lik ve üstü tramlar kullanılması uygundur (7).
• Düşük nitelikli kağıtlara yapılan baskılarda kaba tram (büyük tram),
• kaliteli kağıtlara yani kuşe kağıtlara yapılan baskılarda ise ince tram kullanılır.
• 3. hamur kağıda 36'lık,
• 2. hamur kağıda 48'lik,
• 1. hamur kağıda 54'lük, sıvama yapılmış kağıtlara ise 60'lık veya 70'lik tram kaliteli bir baskı için idealdir.

Kullanılan kağıda uygun olmayan tram, görüntünün kalitesinin bozulmasına yol açar. Örneğin 60'lık tram 3. hamura baskı yapılırsa küçücük ve birbirine yakın mesafedeki noktalardan kağıda geçen mürekkep kağıt üzerinde yayılır ve baskı çamur gibi olur. Aym şekilde kuşe kağıda 36'lık tram kullanılırsa, noktalar göz ile fark edilir. Resim yerine noktalar görünür ince detaylar ise kaybolur. Genel olarak tramlı baskılarda iyi netice veren değerler aşağıda verilmiştir. 24-26-30-36'lık tram değerleri 3. ve 2. hamur kağıtlar için, 40-48'îik tram değerleri 1. hamur kağıtlar için, 54-60-80'lık tram değerleri ise parlak yüzeyli kağıtlar (kuşeler) için kullanılırlarsa iyi netice alınır.

[değiştir] Kağıt olmayan malzemeler ile tram kullanımı

Kağıtlar dışındaki baskı altı malzemelerine kağıt olmayan baskı malzemeleri ismini vererek baskı altı malzemelerini sınıflandırmaya çalışalım. Bu baskı altı malzemeleri, hammaddesi kağıt dışındaki tüm baskı yapılabilir yüzeyleri kapsar. Örneğin teneke malzemeler, ambalaj malzemeleri, plastik malzemeler, lastik malzemeler, tahta malzemeler, metal malzemeler, cam malzemeler, naylon malzemeler gibi. Kağıt dışındaki baskı altı malzemelerine göre tram seçiminde dikkat etmemiz kurallardan bir tanesi baskı yapılacak baskı tekniğinin seçimidir. Diğer önemli bir kural ise tramlı baskı yapılacak baskı altı malzemesinin yüzey yapısıdır. Genel olarak benimsenmiş bir kural vardır. Bu kurala göre, yüzeyi yumuşak yada emici yüzeylerde kaba tram (24, 44 gibi), yüzeyi sert yada emici olmayan yüzeylerde ince tram (60, 82 gibi) kullanılmalıdır. Tramlama matbaacılık için önemi tartışılmaz bir konudur. Cam tramlar ile başlayan bu serüven film tramlarla devam etmiştir. Teknolojideki gelişmeler tramm biçimini değiştirmiş, tramı dijitalleştirmiştir. Artık günümüzde cam tram ve film tram gibi malzeme tramlar tarihe karışmıştır. Tramlamada görülen bu yemlikler daha net ve daha iyi bir kalitede baskı yapılabilmesinin yollarının aranması çabalarıdır. Gelişen matbaa teknolojileri ve yapılan yeni buluşlar yanında tramın hala cam yada film malzeme olarak kalması mümkün değildir. Sonuç olarak tramlar çok renkli ve çok tonlu bir baskı için kullanılması zorunlu olan unsurlardır. Bu yüzden tramlarm ortadan kalkması mümkün değildir. Tramlar gelişen teknolojilere uygun hale getirilmektedirler. Tramlama teknikleri matbaa teknolojilerinin gelişmesi paralelinde gün geçtikçe yenileniyor. Bu hızlı teknolojik gelişmelere ayak uyduruîabilmesi için özellikle internet üzerindeki sitelerin ve matbaacılık ile ilgili mesleki dergilerin takip edilmesi gerekmektedir. Matbaacılık piyasasını incelediğimizde çoğu işletmelerin ya babdan kalma usulleri kullandıkları ya da deneme yanılma yolu ile elde ettikleri bilgileri kullandıkları görülmektedir. Matbaacılık piyasasında kara düzen yöntemler değil, bilimsel yöntemlerin kullanılması baskı kalitesini yükseltecektir. Bu yüzden gelişen teknolojilerin takip edilebilmesi için özellikle İngilizce ve Almanca meslek kitapları ve dergileri Türkçe' ye çevrilmeli ve matbaa piyasımn ve akademisyenlerin bu kaynaklardan yararlanması sağlanmalıdır.

[değiştir] EK 1: PHOTOSHOP'DA HALFTONİNG

Photoshop'ta bir yeni bir doküman oluşturarak başlayalım. Yeni bir doküman yerine daha önceden yaptığınız bir çalışmayı ya da arşivinizde bulunan bir görseli de kullanabilirsiniz. Dikkat etmeniz gereken nokta açacağınız dokümanı seçerken içeriğinin tire (yani tam siyah ve tam beyazdan başka ara renk içermemesi) olmamasıdır. Bol degrade ve bol ara renk içeren resimler işimize daha çok yarayacaktır. Resmin orijinalinde bulunan renk modunun ne olduğu şu aşamada önemli değil. RGB, CMYK ya da herhangi bir renk moduna sahip olabilir. Resmi önce Grayscale yapacağız. Bunu Image > Mode > Grayscale yolu ile yapabiliriz. Resmi siyah-beyaz yaptığımızda görselimiz renk bilgisini yitirdiği için Brightness-Contrast ayarlarını kontrol etmekte fayda var. Çünkü kimi resimler renkli iken çok koyu ya da çok açık tonlar içermedikleri için siyah-beyaz'a çevrildiklerinde hakim olan renk siyah ya da beyaz değil gri olur. Bu da bir resmin tire yorumu için pek tercih edilen bir yol değildir. Resmimizin siyah-beyaz dengesini ayarladıktan sonra tekrar Image menüsünden Mode'a girerek 'Bitmap...' seçeneğini seçelim. Resmimiz Bitmap'e çevirildiğinde sahip olduğu Anîi-Aliasing özelliğini yitirir ve sadece siyah pikseller ile beyaz zeminden oluşur. Bu noktada resmin kaybettiği ara tonları sadece siyah ve beyaz kullanarak olabildiğince varmış gibi göstermemiz gerekiyor. Bunu da 'Bitmap' seçeneğini işaretlediğimizde karşımıza açılan pencerede 'Method' menüsü altındaki seçenekleri kullanarak yapabiliriz. Diğer yöntemleri şimdilik rafa kaldırarak Halftone Screen modunu kullanarak resmimizi tireye çevirelim. 'Bitmap' penceresinde 'Halftone Screen' seçili iken OK'e tıkladığımızda karşımıza 'Halftone Screen' başlıklı yeni bir pencere açılacaktır. Burada 'Frequency', tramların sıklığını, 'Angle' açısını, 'Shape' ise tramlama için kullanılacak şekli belirler. Tramları iri tutmak istersek Frequency değerini düşük tutmamız gerekir. Frequency değerinin yüksek olması tram büyüklüğünü düşürecek ve görüntüye farklı açılardan bakıldığında muare yapma olasılığı artacaktır. Bu işlemi gerçekleştirdikten sonra işlemimiz sona eriyor. Elde ettiğiniz görüntüyü aşağıda anlattığımız yöntemleri kullanarak Photoshop içinde veya FreeHand'de çeşitli amaçlar için kullanabilirsiniz. Özellikle Photoshop'ta Blur efektleri ile birlikte kullanımım test ederseniz sonuçların görsel anlamda tatminkar olduğunu göreceksiniz. (Hatta bu kullanıma bir örneği ilerleyen sayfalarda Flash MX konulu dosyamızın giriş sayfasında görebilirsiniz.) Tramlama için kullanacağımız şablon (Shape), resmimizin görünümünü tamamen değiştirecektir. Aşağıda resmimizin Round, Diamond, Ellipse, Line, Square ve Cross yöntemleri ile tramlanmış versiyonlarım görebilirsiniz. Photoshop: Halftone Screen ve Diamond yöntemlerini kullanarak tramîadığırmz resmimizi şu anda olduğu bitmap modundan CMYK moduna geçirelim ve bulunduğu layer'ın adını 'Tire' koyalım. Zemin olarak kullanmak üzere ikinci bir resmi dokümanımızın içine çağıralım ve üzerinde çalıştığımız layer'm altına yerleştirelim. Bu layer'ı 'Zemin' olarak isimlendirelim. Bu arada üçüncü bir resmi de ilerki aşamalarda kullanılmak üzere hazır bekletelim. Tire isimli layerda iken beyaz görünen bölümden küçük bir alan seçerek Seîect > Similar komutu ile bu layer'da bulunan beyaz alanları seçelim. Seçili olan beyaz bölgeyi silelim. Altından Zemin isimli layer'ımız görünecektir. 'Tire' isimli layer'da iken Select > Inverse komutu ile siyah alanları seçelim. Beklettiğimiz üçüncü resmi Select > Ali komutu ile seçelim. Üzerinde çalıştığımız dokümanda 'Tire' Layer'mda seçili alana Edit > Paste Into komutu ile yapıştıralım. Ve Sonuç: Karşımızda biri zeminde, biri tramlı alanın içinde ve diğeri de tramlı alanın kendisi oîan üç adet görsel kulianıiarak hazırlanmış bir görüntü duruyor. FreeHand: Yukarıda anlattığımız yöntemlerle hazırlanmış bir resmi Grayscale modunda tiff formatmda kaydedelim. Grayscale-Tiff olan dokümanı FreeHand'e import edelim. FreeHand'e çağırdığımız resmin zeminini Inspector'da Object sekmesinde bulunan Transparent' seçeneğini işaretleyerek şeffaf hale getirelim. Color Mixer ile hazırladığımız bir rengi bu resmin üzerine sürükleyip bırakarak resmin rengini değiştirebiliriz. Bir resmin rengi, parlaklığı ve kontrastı ile FreeHand'de oynayabilmek için tire yapılmış olması gerekmiyor. Herhangi bir Grayscale-Tiff dokümanda da aynı yöntem kullanılabilir. Örneğin herhangi bir Grayscale-Tiff görsele ekstra bir rengi bu yöntemi kullanarak verebilirsiniz. Birbirinden farklı renklerde transparan tramlar kullanarak, hazırlayacağımız tasarımlara zengin zeminler verebiliriz. FreeHand'de Trace aracını kullanarak bu tramları vektörel hale dönüştürebilir ve lens efektleri ile birlikte ballanabiliriz. Hatta hazır vektörel hale getirmişken içine Paste inside ile herhangi bir resmi de yapıştırabilirsiniz (21).

[değiştir] EK 2: FREEHAND'DA HALFTONİNG

Freehandın Halftone paletini tramlama için kullanabilirsiniz. Halftone gri değerli ya da renkli objelerin baskı sırasında alacakları tram cinsi, tram sıkllığı ve tram açısını belirtir Bu paleti ekranınıza çağırmak için Window menüsündeki Paneîs bölümünden Halftones komutunu verin. Aslında bu değerleri baskı sırasında da belirleyebilirsiniz, ancak baskı sırasında belirlediğiniz bu değerler sayfa üzerindeki bütün objeleri etkiler. Halftones paleti ile sayfa üzerindeki değişik objelere birbirinden farklı tramlama değerleri verebilirsiniz. Screen bölümü kullanacağınız tram cinsini belirler. Eğer bu menüden Default seçeneğim kullanırsanız, seçmiş olduğunuz objenin tram cinsi baskı seçeneklerindeki tram cinsi ile aynı olur. Round dot nokta tramı, Line çizgi tramı, Ellipse ise şekliniz için baskıda eliptik tram cinsim kullanır. Angle bölümüne girdiğiniz değer şeklinizin baskı sırasında alacağı tram açısını belirler. Bu bölümü boş bırakırsanız, şeklinizin tram açısı baskı seçeneklerindeki açı ile aynı olur.

Frequency bölümü ise seçmiş olduğunuz şeklin tram sıklığım belirleyebileceğiniz alandır. Burada geçerli olan birim İpi [inç başına düşen çizgi] değeridir. Boş bırakırsanız baskı seçeneklerinde belirlediğiniz tram sıklığı geçerli olur. Vermiş olduğunuz değişik tram değerlerini ancak sayfanızı bastığınız zaman görebilirsiniz.

HAZIRLAYAN>>Tram Türlerinin Karşılaştırılması ve Baskıya Etkilerinin İncelenmesi -3>> MATBAA ÖĞRETMENİ İlhan ÖZTÜRK