Renk Ayrımı ve Uygulamalar

Matbaaturk.org, özgür ansiklopedi

Matbaa > Baskı Öncesi > Renk Bilgisi

Konu başlıkları 1 Renk Ayrımı 1.1 Renk Ayrımında Kullanılan Bazı Terimler 1.2 Elektronik renk ayırımı 1.2.1 Foto Grafik Renk Ayırımı 1.2.2 Elektronik Renk Ayırımı 1.2.3 Renk Ayrımı İşleminde Çalışma Sırası 1.2.4 Renk Ayrımının Grafik Tasarımındaki Yeri Ve Önemi 1.2.5 Renk Ayrımı Kalıpların Oluşumu

[değiştir] Renk Ayrımı

---

Renkler cisimlerin üzerine düşen ışığın bir kısmının yansıması, diğer bölümünün absorbe edilmesi (emilmesi) ile oluşur. Bu oran rengin cinsini belirtir. Bir renkli kompozisyonun basılabilmesi için orijinaldeki renklerin baskıya uygun dört ana renge (cmyk) ayrıştırılması işlemine renk ayrımı denir (Resim1). Bir çalışmanın filme alınabilmesi için çalışma

1. SCANNER / DİJİTAL FOTOĞRAF MAKİNALARI
2. FİLM ÇIKIŞI
3. PROVA

olarak 3 aşamadan geçer. Matbaacılıkta 4 ana renk vardır. Bütün renkler bu 4 rengin birleşimiyle oluşturulmaktadır Bir örnekle renk ayrımını ünitesinin nasıl işlediğini görelim. Bir broşür yapılacağını varsayalım. Öncelikle renk ayrımı yapılabilmesi için yapılacak işin maketi, diaları ve düşük rezolüsyonlu bilgisayar çalışması zip-CD-disket, DVD-hard disk ile alınır. Önce makete göre dialar ve opaklar taranır, temizlenir. Varsa dekupajları yapılır. Bu işlemlerden sonra sistem çalışması gereken sayfalar varsa bu çalışma yapılır. Hazırlanan resimler, sayfadaki yerlerine yerleştirilir. Filmler basılmadan önce çıkış renk kontrolü yapılır. Basılacak kâğıda uygun TRAM seçilir Renk ayrımı atölyesine gönderilecek işler için işin sahibi mutlaka filmin nerede kullanılacağını bildirilmelidir. Yanlış bilgi veya hatalı yönlendirme sonucu tramlar yanlış kullanılırsa sonuç kötü olur. Baskı niteliğine göre bilinen tram kullanılması;

• Serigrafi : 34'lükten küçük
• Gazete kâğıdı (3. Hamur ) : 40'lık
• İnsert (Lwc) : 48'lik ( Şayet kâğıt toksa ) 54'lük
• Dergi : 60'lık-70'lik
• Ofset : 70'lik
• Çok kaliteli ofset : 80'lik
• 1. Hamur : 54-60'lık
• Kuşe : 70'lik

tram kullanılır ve sonra film çıkışı alınır.

[değiştir] Renk Ayrımında Kullanılan Bazı Terimler

Tram : Geçişleri (tonları) meydana getiren noktalardır. (1 cm'ye düşen nokta adedi) Tire : Geçiş tonu olmayan düz renklerdir. Nokta kullanılmadan yapılan filme denir. Degrade : Koyudan açığa veya bir renkten başka bir renge yumuşak geçişe denir. Dekupe : Bir objenin etrafı yokmuş gibi temizlenmesine denir. Ekstra (solid) :CMYK dışında basılan özel renkler (gümüş, yaldız, refleks blue, altın yaldız vb gibi) Dia : Taranabilir transparan orijinal film 2,4x3,5 6x6 6x9 13x18 gibi ebatları vardır. Opak : Işık geçirmeyen basılı işlerin orijinalleri (Karta basılmış fotoğraflar, gazete ve dergilerden alınmış resimler) Lup : Renk ayrımında kullanılan özel büyüteç Photo Shop : Fotoğrafların edit edildiği özel bir bilgisayar programı. Bu programla istenilen resimler üzerinde arzu edilen görsel hareketler uygulanabilir. (örneğin bıyıksız bir insana bıyık yapılması gibi) Prova : Mevcut filmlerin foto grafik yolla renkli folyolar kullanılarak bir nüshanın kâğıt üzerine çıkarılması işlemidir. HEXATRON : 6 renkle baskı sistemi CMYK'ya ilave olarak yeşil ve turuncunun ana renk olması. Tramların serbest hareket etmesi işlemi. Renk ayrımı işleminde iki yöntemden yararlanılmaktadır: Foto grafik renk ayırımı

[değiştir] Elektronik renk ayırımı

[değiştir] Foto Grafik Renk Ayırımı

Foto grafik renk ayrımında kamera, agrandizör ya da kontakt pozlandırıcılardan yararlanılır. Bu işlem sırasında imge, özel filtrelerle dört kez filme alınır. Böylelikle, her bir basılacak imge üzerindeki renkleri taşıyan dört adet negatif film elde edilmiş olur. Mavi filtre sarı kalıbın, yeşil filtre magenta kalıbın, kırmızı filtre cyan kalıbın ve modifike filtre ise siyah kalıbın hazırlanmasında kullanılır. Dört renkli baskı tekniği yarım ton reprodüksiyon ilkelerine dayandığından, baskı kalıplarının hazırlanabilmesi için bütün renk ayrımı filmlerinin tramlanması gerekir. Tram noktacıklarının baskı sırasında üst üste gelmelerini önlemek için dört negatif filmin her biri değişik açılarda tramlanır

[değiştir] Elektronik Renk Ayırımı

Foto grafik renk ayırımı yöntemi, günümüzde yerini elektronik tarayıcılara (scanner) bırakmıştır. Elektronik tarayıcı; imgedeki renkleri "okuyarak" elde ettiği bilgileri, isteğe göre tramlanmış ya da tramlanmamış pozitif ya da negatif filmler üzerine otomatik olarak pozlandırır. Bazı tarayıcılar, görüntünün fonunda kullanılacak tramları film yüzeyine bir defada otomatik olarak yerleştirebilmektedir. Elektronik tarayıcının en önemli üstünlüklerinden biri; elle yapılan renk düzeltme işlemini ortadan kaldırması ve renk düzeltme işlemlerini otomatik ayarlamalarla kendi içinde yapabilmesidir. Renk ayırımı, ilgili bir tuşa basmakla negatif veya pozitif olarak hazırlanır. Renk ayırımına başlanınca orijinal ve film silindirleri senkron, yani aynı devirde ve uyum içinde dönmeye başlar. Orijinalden geçen ışınlar elektrik sinyaline dönüşür ve hassas filmin bulunduğu silindir üzerindeki pozlandırma lambasına ulaşır. Bu sinyallerin yoğunluğu renk ayırımının pozitif veya negatif oluşuna göre değişir. Pozlandırma lambası (Diğer adı ile yazıcı lamba) gelen sinyale göre hassas filmi pozlandırır. Yazıcı lambalar hassas filmin her santimine ortalama 200–400 çizgi pozlandırırlar. Pozlanan film yarım ton ise ve meselâ agrandizörde çok büyütülürse pozlandırma çizgileri gözle veya luple görülebilir. Tramlı pozlandırmalarda bu çizgiler belli olmaz. "Scanner" tabir edilen elektronik renk ayırım cihazlarında kullanılan filmler özel filmlerdir. Bu filmlerin başlıca özelliği, çok kısa sürede verilen ışıktan etkilenmesidir. Yani bu filmler hassastır. Ayrıca scanner yarım ton filmlerinin çok ince grenli olmaları gerekir. Scanner cihazları tam elektroniktirler ve mikro işlemcilerle kumanda edilirler. Birçok scanner cihazı, özellikle yeni modeller, resim kenarlarını boşaltır. İstenirse kenarlara düz tram pozlandırılabilir. Bazı modeller ise çeşitli orijinalleri, yazılarla birlikte birbiri içine geçirerek montajlı renk ayırımı da yapmaktadır. Opak orijinallerin renk ayırımı ise kamerada yapılır. Dia pozitiflerin (Renkli şeffaf orijinaller) renk ayırımı kontakt şase veya agrandizörlerle yapılır.

[değiştir] Renk Ayrımı İşleminde Çalışma Sırası

1. Orijinallerin yanına gri skala ve renk skalası monte edilir ve dört kenarına rehber konur.
2. Ön hazırlığı tamamlanan orijinal, ilgili cihazın şasesine yerleştirilir. Çalışma kamera veya agrandizörde yapılıyorsa çekim ayarı yapılır. Maske çekilir. Maske, gümüş maske yani siyah-beyaz ise normal yarım ton banyoda banyo edilir. Renkli maskeler özel banyolarla banyo edilir. Bu maskenin başlıca iki görevi vardır:

a) Orijinali renklerini ayırmaya elverişli değerlere indirmek. b) Orijinalin ton değerini tramlamaya elverişli değerlere indirmek. Normal olarak orijinallerin kontrastlığı, tramların noktalama kapasitelerinin çok üstündedir. Maskeler bu kontrastlığı azaltırlar.

1. Orijinal, dia pozitif ise maske orijinale monte edilir. Opak ise maske vakumlu şasede orijinal görüntüsü ile çakıştırılır. Bunun için delikli pim tertibatından yararlanılır.

1. Yarım ton pankromatik renk ayırım filmlerine ekran kullanarak maskeli orijinalden renk ayırımı yapılır. Kırmızı ekran (Filtre) ile mavi renk ayırımı, yeşil ekranla magenta renk ayırımı, mor ekranla ise sarı renk ayırımı yapılır. Siyah renk ayırımı için üç ekranla ayrı ayrı fakat aynı film üzerine poz verilir. Banyo normal yarım ton ve lith banyodur. Eğer renk ayırımı direkt tramlama şeklinde yapılıyorsa belirtilen ekranlar ile maskeli orijinalden pankromatik Lith filme gri tramla direkt pozlandırma yapılır.

1. Yarım ton negatif renk ayırım filmleri magenta tramlarla Lith filme tramlanarak, tramlı pozitif filmler elde edilmiş olur.

Renk ayırım çalışması ofset içinse; gerekli görülen kısımlar rötuş edilip kalıp atölyesine gönderilir. Renk ayırım çalışması tipo baskı sistemi için yapılıyorsa; tramlı pozitiflerden kontakt yolu ile negatif alınır. Renk ayırım çalışması yarım ton tifdruk sistemi için yapılıyorsa; negatiflerden kontakt yolu ile pozitif alınır.

[değiştir] Renk Ayrımının Grafik Tasarımındaki Yeri Ve Önemi

Renkler, ışıkla birlikte var olurlar ve izleyen üzerindeki birçok değişik duygular uyandırabilir. Bunların bir bölümü kişisel, bir bölümü ise genellenebilir duygulardır. Sıcak renklerin uyarıcı, soğuk renklerin ise gevşetici ve dinlendirici olması, genellenebilen duygulara iyi bir örnek oluşturur. Bugüne kadar birçok bilim adamı, renklerin insan üzerindeki etkileri konusunda değişik çalışma ve deneyler yapmışlardır. Günümüzde birçok basılı üründe renkten yararlanılmaktadır. Doğru kullanılan renk dikkat çekiciliği ve ürün satışını arttırır, karmaşık bir tasarımı açıklayabilir, tasarımda anlatılmak isteneni renkle pekiştirebilir ya da tasarımdaki önemli noktaları vurgulayabilir. Bütün bu özellikleriyle renk, tasarımcının en önemli araçlarından birisidir. Grafik tasarımın ürüne dönüştürülmesi, basılarak çoğaltılması aşamasında tasarımcı birçok tasarım kıstasının yanı sıra, ürünün basılacağı baskı tekniğini ve baskı öncesi hazırlığını da bilmek zorundadır. Baskı öncesi hazırlık dediğimiz çalışmaların sonuncusu renk ayrımıdır. Renk ayrımından sonra yapılan çalışma baskıya gider. Bu noktada grafikerin yapacağı pek fazla bir şey yoktur. Baskı ustası eline gelen film renk ayrımına göre kalıbını hazırlar ve baskı işlemine geçer. Baskı öncesi hazırlık yeterince doyurucu değilse baskı neticecinden sonra elde edilen ürün tasarımcıyı hayal kırıklığına uğratabilir. Grafik tasarımcı hazırlayacağı çalışmalarda renk ayrımına dikkat etmek durumundadır. Hangi yüzeye ve hangi baskı tekniğine göre baskı yapılacağını bilmek zorundadır ve buna göre renk ayrımına dikkat etmelidir. Tasarımda spot renkler kullanılacaksa; ekstra film ve kalıp kullanılacağını bilmeli ve tasarımını ona göre oluşturmalıdır. Yapılan orijinal çalışmayla matbaadaki renk farklığını göz önünde bulundurmalıdır. Hazırlanan tasarımların, sonuç olarak istenilen renklerde ürüne dönüştürülmesi aşamasında film renk ayrımının grafik tasarımda en son baskı öncesi hazırlık olduğundan önemli bir yeri vardır.

[değiştir] Renk Ayrımı Kalıpların Oluşumu

Dizgisi, tasarımı tamamlanmış ve kontrol edilerek düzeltilmiş olan tasarımlar artık baskıya hazırdır. Baskı için ise baskı makinesine bağlanıp zarar görmeden çalışacak bir baskı kalıbının hazırlanması gereklidir. Baskı kalıbının hazırlanması için öncelikle sayfaların filmlerinin (şeffaf) görüntülerinin elde edilmesi gerekir. Fotoğraf baskısı gerektirmeyen yani tamamı yazılardan oluşan tasarımlar için çoğu kez aydınger adı verilen şeffaf kâğıtlara laser yazıcıdan ters çıkış almak yeterli olmaktadır. Tasarımımız renkli olduğuna göre, CMYK kısaltması ile dilimize yerleşmiş olan Cyan mavisi, Magenta kırmızısı, Yellow (sarı) ve Kontrast olarak ifade edilen siyah renklerin filmlerinin elde edilmesi gerekecektir.

• CMYK Kalıplarının oluşumu

Matbaacılıkta renkli bir tasarımın baskı yoluyla çoğaltılabilmesi için öncelikle o tasarım üzerindeki CMYK renklerinin ayrılması yani bu renkleri içeren dört ayrı filmin elde edilmesi, bu filmlerden dört montaj yapılması, dört kalıp çekilmesi ve her bir kalıbın ilgili renk ile kâğıt üzerine basılması söz konusudur. Filmlerde oranlarına göre ayrılmış olan renkler, baskı yoluyla teker teker kâğıt üzerine basılmakta, örneğin; önce mavi renk basılmakta, ikinci olarak sarı renk mavi baskının üzerine basıldığında mavi, sarı ve yeşil tonlar elde edilmektedir. Bunlar üzerine magenta mürekkep basılınca morlar, lacivertler ve diğer ara tonlar oluşmakta, kontrast ile de tasarımdaki derinlik ve netlik hissi arttırılmaktadır.

• Kalıp Hazırlama

Kalıp kopyası için kullanılan orijinaller ( Filmler ) kalıp atölyesinde kopya için kullanılan orijinallerin % 98'i filmdir. Bu filmler lith karakterdedir, yani basılacak kısımlar siyah, basılmayacak kısımlar ise tamamen şeffaftır. Bunlar, tire veya tramlı olur. Siyah beyaz ya da renkli orijinallerden hazırlanır. Orijinal, negatif kalıp kopyası için negatif, pozitif kalıp kopyası için ise pozitif olmak zorundadır. Bu orijinaller reprodüksiyon atölyelerinde hazırlanır. Filmlerin hazırlanması, kamerada ilk çekim şeklinde olabilir veya kontakt kopya şasesinde çoğaltma yapılarak elde edilir. Pul, etiket ve ambalaj işlemlerinde olduğu gibi pek çok kopya gerekiyorsa, çoğaltma (repete) makinelerinde teksir yapılır. Yazılar, el dizgi veya sıcak dizgi ile dizilip bunlardan kâğıda baskı yapılarak elde edildiyse, kamerada filme alınır. Foto dizgi sistemi uygulanan matbaalarda ise, foto dizgi makinelerinden dizgi kâğıdı veya dizgi filmi, pozitif olarak çıkar. Tabaka ofset baskı makineleri için genellikle pozitif kalıp sistemi uygulanmaktadır. Bu sistem için uygulanan film montajı, çalışma kolaylığı sağlar. Pozitif rehberlerle daha kolay ayar yapılır. Hataların tespiti daha kolaydır. Ayrıca tramlı resimlerde renklerin üst üste oturtulması çok daha kolay olur. Negatif kalıpların baskıya dayanma gücü, albümin kopya sistemi uygulanırsa sınırlıdır. Albümin kopya ile en çok 10 bin baskı yapılabilir. Negatif kopya sistemi, ülkemizde sadece rotatif ofsetle baskı yapan gazete matbaalarında uygulanmaktadır. Ancak onlar sentetik emaye kullandıkları için kalıp 60 ila 100 bin baskıya dayanır. Kopya orijinallerinden beklenen nitelikler: Kaliteli kopya orijinalleri, yani tire ve tramlı filmler, ışığı tam geçiren ve hiç geçirmeyen bölümlerden oluşmalıdır. Yarım ton filmler kalıp kopyası için kullanılmaz. Gerek çizgi ve yazılar, gerekse tram noktaları tam siyah olmalı ve hiç ışık geçirmemelidir. Ayrıca şeffaf olan yerlerde her hangi bir ton bulunmamalıdır. Çizgi ve nokta kenarları keskin hatlı veya halesiz olmalıdır. Diğer bir deyimle, tramlı bir noktanın tüm alanı aynı yoğunlukta olmalıdır. Ancak bu şekilde hazırlanan filmin tüm değerleri kalıba eksiksiz olarak kopya edilebilir. Potasyum ferri siyanür çözeltisi yedirilip küçültülen noktaların merkez ve kenarları eşit yoğunlukta olmaz. Bu durumda bunlardan kontakt yolu ile negatif- pozitif kopya yapılmalıdır. Aksi halde kalıpta değer kaybı olur. Foto dizgi yolu ile elde edilen yazıların yoğunlukları, iyi bir kopya için idealdir ve negatif
pozitif kontakt yapmaya gerek yoktur.
Pantone Renk Kalıplarının Oluşumu CMYK karışımı haricinde kullanılan bütün renklerin spot renk olarak adlandırıldığından daha önce bahsetmiştik. Tasarımlarımızda spot renkler kullanmışsak, CMYK renk kalıplarına ilave olarak spot renk kalıpları da oluşturmalıyız. Karmaşıklığa ve hatalı film çıkışlarına yol açmamak için, dokümanlarınızdaki basılmayacak spot renkler silinir veya CMYK - Process'e dönüştürülür. Sadece ekstra boya kullanarak basılacak, CMYK haricinde ayrı film çıkışı gerektiren spot renkleri bırakılır. Basılması ve ayrı film olarak pozlanması gereken spot renkler, orijinal isimleriyle film çıkış atölyesine, servis büroya ve matbaaya yazılı olarak mutlaka bildirilir. Aksi takdirde bütün spot renkleriniz CMYK dört renge dönüştürülmüş olarak filme basılır. Matbaaya göndermeden önce de bu filmlerin kontrol edilmesinde büyük yarar vardır. Gazete ve dergi benzeri Web ofset baskılarında, CMYK haricinde ekstra spot renk kullanılmaz. Bu tür baskılar için spot renk kullansanız bile, film çıkış işleminde dokümanlarınızdaki bütün renkler CMYK - Process'e dönüştürülür. Spot olarak ekstra boya ile basılan renk tonları, CMYK karışım renklerden çok daha canlı ve parlak olur. Ayrıca renklerin en parlak ve en canlı tonları da, orijinal boya kutusundan ve başka boya ile karıştırılmadan kullanılarak elde edilir. Bu sebeple renkli fotoğraf kullanmadığınız dokümanlarda, şayet basılması gereken ana renkler 4 adedi geçmiyorsa, bu renkleri CMYK yerine spot renk olarak kullanmanız ve orijinal kutudan ekstra boya ile bastırmanız, çok daha doğru renk tonları ve çok daha kaliteli baskılar elde etmenizi sağlayacaktır. Firmalar, logolarında ve kurumsal kimliklerinde kullandıkları renklerin her baskıda aynı standart tonlarda çıkmasını ister. Spot renk olarak standart hale gelen Pantone'nin renk gamutu, CMYK sistemi renk gamutundan çok daha geniştir. Bu sebeple Pantone renk tonları ofset baskıda kesinlikle elde edilemez ve kurumsal çalışmalarda mutlaka spot renk kullanılarak, bu renklerin ekstra boya ile basılması gerekir. Sektörümüzde standardı Pantone® katalogunda bulunan yüzlerce spot renk tonu, ancak 6 renk (CMYK+OG) Hexachrome® Hİ-Fİ baskı sistemiyle elde edilebilmektedir. Pantone®, Toyo, Truematch, Focoltone, Munsell, Anpa, Dic, HKS gibi özel spot renk kataloglarının kullanma süreleri ortalama 1 yıldır. Işık ve oksidasyon sebebiyle renklerin pigment özellikleri zaman içinde kaybolur. Bilhassa pastel tonlarda bu etkileşim çok daha yüksek olur ve bu tür spot renk katalogların her yıl mutlaka değiştirilmesi gerekir. Aksi takdirde müşterinin seçmiş olduğu kurumsal renk tonunun aynısını baskıda elde etmeniz mümkün olamaz. Baskı yaptıracağınız matbaanın Pantone spot renk katalogu ile sizin kullanmakta olduğunuz katalogu mutlaka yan yana getirerek karşılaştırmanız gerekir. Genelde matbaaların kullandığı Pantone katalogları hem çok eski, hem de yıpranmış durumdadır. Bu sebeple sizin kendi katalogunuzdan seçmiş olduğunuz Pantone spot renkler ile matbaada basılan aynı seri no spot renk tonları çoğu zaman birbirini tutmaz ve bu sorun müşteri ile sizi karşı karşıya getirir.